سیاست استفاده از هوش مصنوعی در نشریه زمین‌شناسی مهندسی
نشریه زمین‌شناسی مهندسی دانشگاه خوارزمی با توجه به نقش فزاینده هوش مصنوعی (AI) و هوش مصنوعی مولد (GenAI) در نگارش، ویرایش، تحلیل داده و مدل‌سازی، سیاست زیر را برای استفاده شفاف، اخلاقی و مسئولانه تدوین کرده است. هدف، حفظ تمامیت علمی، اصالت آثار، محرمانگی داوری و مسئولیت‌پذیری نویسندگان، داوران و سردبیران است. رعایت این سیاست برای همه الزامی است.
1. مسئولیت نویسندگان
نویسندگان مسئولیت نهایی صحت، اصالت، دقت علمی، انسجام داده‌ها و رعایت اصول اخلاقی مقاله را بر عهده دارند؛ این مسئولیت شامل بخش‌های تولید یا ویرایش‌شده با هوش مصنوعی نیز می‌شود. ابزارهای هوش مصنوعی نمی‌توانند به‌عنوان نویسنده، همکار یا مشارکت‌کننده ذکر شوند، زیرا فاقد آگاهی، مسئولیت حقوقی و توانایی پذیرش تعارض منافع هستند.
2. موارد استفاده مجاز (مشروط به افشا)
- بهبود دستور زبان، خوانایی و کیفیت نگارش
- کمک در ساختاردهی ایده‌ها، خلاصه‌سازی پیشینه پژوهش و مرور اولیه منابع
- کمک در تولید، اشکال‌زدایی یا بهینه‌سازی کدهای تحلیلی و اسکریپت‌های مدل‌سازی عددی، مشروط به کنترل و تأیید کامل انسانی
- کمک در سازماندهی محتوا و تهیه پیش‌نویس اولیه بخش‌های غیراصلی، به شرط بازبینی دقیق و نقادانه نویسنده
3. موارد استفاده غیرمجاز
- تولید یا تحریف داده‌ها، جداول، نمودارها، پارامترهای ژئوتکنیکی یا مراجع ساختگی
- نگارش بخش‌های علمی اصلی (پیشینه، روش، بحث و نتیجه‌گیری) بدون بازبینی دقیق انسانی
- استفاده پنهانی و بدون اعلام
- بازنویسی متون دیگران بدون استناد (سرقت ادبی)
- استفاده از ابزارهایی که به محتوای مقاله دسترسی غیرمجاز دارند یا از آن برای آموزش مدل استفاده می‌کنند (نقض حریم خصوصی و مالکیت معنوی)
- استفاده توسط داوران یا سردبیران برای ارزیابی، تحلیل یا تصمیم‌گیری درباره مقالات
4. الزام به افشای استفاده از هوش مصنوعی
در صورت استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی برای تولید یا ویرایش بخشی از مقاله، نویسندگان باید بیانیه‌ای با عنوان "بیانیه استفاده از هوش مصنوعی" در انتهای مقاله و پیش از فهرست منابع درج کنند که شامل نام ابزار، شرکت تولیدکننده و نسخه، بخشی از مقاله که با کمک هوش مصنوعی تهیه شده، و نوع استفاده (ویرایش زبانی، تحلیل داده، تولید کد و غیره) باشد.
توجه: استفاده صرف از ابزارهای بررسی نگارش و دستور زبان یا نرم‌افزارهای متداول ویرایش متن نیاز به اعلام ندارد.
5. مقررات ویژه تصاویر و داده‌های گرافیکی
با توجه به ماهیت رشته زمین‌شناسی مهندسی (مغزه‌گیری، مقاطع نازک، نقشه‌های زمین‌شناسی مهندسی، نمودارهای آزمایشگاهی و خروجی‌های مدل‌سازی)، استفاده از هوش مصنوعی مولد برای ایجاد، بازسازی یا دستکاری تصاویر، نمودارها و عناصر بصری مجاز نیست. تنظیمات پایه مانند تغییر روشنایی یا کنتراست، در صورت عدم تحریف اطلاعات علمی، قابل قبول است.
استثنا: اگر استفاده از هوش مصنوعی برای تولید یا تحلیل تصاویر بخشی از روش تحقیق باشد، نویسندگان باید جزئیات کامل را در بخش "روش پژوهش" توضیح دهند و در صورت درخواست نشریه، نسخه اصلی و پیش از پردازش تصاویر را ارائه کنند.
6. مسئولیت داوران
داوران موظف به رعایت محرمانگی کامل مقالات هستند. بارگذاری متن کامل یا بخش‌هایی از مقاله در ابزارهای هوش مصنوعی برای هر منظوری (خلاصه‌سازی، تحلیل یا بهبود نگارش) نقض محرمانگی و اکیداً ممنوع است. تهیه گزارش داوری با کمک هوش مصنوعی نیز مجاز نیست، زیرا داوری نیازمند قضاوت تخصصی، تحلیل انتقادی و ارزیابی اصیل انسانی است. داور مسئولیت کامل محتوای گزارش خود را بر عهده دارد.
7. مسئولیت سردبیران و تیم هیات تحریریه
سردبیران و اعضای تیم تحریریه ملزم به رعایت محرمانگی مقالات و مکاتبات مرتبط هستند. استفاده از هوش مصنوعی برای تحلیل، ارزیابی یا تصمیم‌گیری درباره مقالات مجاز نیست و تمامی مراحل داوری و تصمیم‌گیری نهایی باید با قضاوت مستقل انسانی انجام شود. در صورت مشاهده تخلف، سردبیر باید موضوع را از طریق مجاری مقرر پیگیری کند.
8. ملاحظات اخلاقی و حقوقی
هوش مصنوعی باید به‌گونه‌ای استفاده شود که باعث نقض حقوق مالکیت فکری، ایجاد سوگیری، تحریف علمی یا نقض محرمانگی داده‌های ژئوتکنیکی و مکانی نشود. نویسندگان باید هرگونه خروجی هوش مصنوعی را نقادانه ارزیابی کرده و از صحت علمی، مستندات و عدم سوگیری آن اطمینان حاصل کنند.
9. پیامدهای نقض سیاست
- رد مستقیم مقاله
- انتشار اعلامیه نگرانی یا بازپس‌گیری مقاله
- اطلاع‌رسانی رسمی به مؤسسه نویسنده متخلف
- محرومیت موقت یا دائم از ارسال مقاله به نشریه، بسته به شدت تخلف