زمین شناسی مهندسی

زمین شناسی مهندسی

بررسی ارتباط تغییرات زمانی سطح زیرکشت با کیفیت آب زیرزمینی با تلفیق سنجش از دور و هیدروشیمی (مطالعه موردی: دشت اوان، خوزستان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 فارغ التحصیل دکتری، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهیدچمران اهواز، اهواز، ایران
2 دانشیار، گروه زمین شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهیدچمران اهواز، اهواز، ایران
3 استاد، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهیدچمران اهواز، اهواز، ایران
4 دانشیار، گروه زمین شناس، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهیدبهشتی تهران، تهران، ایران
10.22034/jeg.2026.137743.1000
چکیده
تغییرات فصلی فعالیت‌های کشاورزی و توسعه اراضی تحت کشت می‌تواند از طریق تغییر در شرایط هیدروژئولوژیکی و ورود آلاینده‌های انسانی، بر کیفیت آب‌های زیرزمینی در مناطق کشاورزی اثرگذار باشد. با وجود مطالعات متعدد در زمینه ارزیابی کیفیت آبخوان‌ها، نقش هم‌زمان تغییرات زمانی سطح زیرکشت و شرایط هیدروژئولوژیکی در تغییرات کیفیت آب زیرزمینی کمتر مورد بررسی قرار گرفته است. هدف این پژوهش، ارزیابی ارتباط تغییرات فصلی سطح زیرکشت با پاسخ هیدروژئولوژیکی و هیدروشیمیایی آبخوان دشت اوان در استان خوزستان با استفاده از تلفیق داده‌های سنجش از دور، سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) و داده‌های هیدروشیمیایی است. در این مطالعه، تغییرات سطح زیرکشت با استفاده از تصاویر Sentinel-2، در دو دوره خشک (مرداد 1401) و مرطوب (اردیبهشت 1402) استخراج و تغییرات کیفیت آب زیرزمینی بر اساس نمونه‌برداری از 22 حلقه چاه بررسی شد. نتایج نشان داد که سطح زیرکشت در دوره مرطوب حدود 4.1 برابر افزایش یافته و این تغییر با افزایش غلظت نیترات در مناطقی با فعالیت کشاورزی بیشتر و عمق کمتر سطح آب زیرزمینی همراه بوده است؛ به‌طوری‌که بیشترین غلظت نیترات در دوره‌های خشک و مرطوب به‌ترتیب 51.5 و 73 میلی‌گرم بر لیتر ثبت شد. در مقابل، تغییرات TDS و یون‌های اصلی عمدتاً تحت تأثیر فرآیندهای طبیعی مانند مسیر جریان آب زیرزمینی، زمان ماند و برهم‌کنش آب–سنگ قرار داشت. نتایج نشان داد که تلفیق اطلاعات سنجش از دور، هیدروژئولوژی و هیدروشیمی می‌تواند در تفکیک نقش فرآیندهای طبیعی و فشارهای انسانی در تغییرات کیفیت آب زیرزمینی مؤثر باشد و رویکردی مناسب برای پایش و مدیریت آبخوان‌های کشاورزی در مناطق خشک و نیمه‌خشک فراهم کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 19 آبان 1405

  • تاریخ دریافت 03 شهریور 1405
  • تاریخ بازنگری 13 آبان 1405
  • تاریخ پذیرش 19 آبان 1405
  • تاریخ انتشار 19 آبان 1405