زمین شناسی مهندسی

زمین شناسی مهندسی

بررسی رفتار هیدرواقلیمی چشمه‌علی شهر ری با تاکید بر روند تغییرات آبدهی و متغیرهای اقلیمی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
دانشکده زمین‌شناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22034/jeg.2026.137884.1005
چکیده
چشمه‌علی شهر ری طی سال‌های اخیر نوسانات قابل توجهی در آبدهی داشته و دوره‌هایی از کاهش شدید و خشک‌شدن را تجربه کرده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی تغییرپذیری هیدروکلیماتولوژیک آبدهی چشمه‌علی و ارزیابی ارتباط آن با شرایط اقلیمی، خشکسالی و وضعیت آب زیرزمینی انجام شد. بدین منظور، سری‌های زمانی ماهانه آبدهی چشمه، بارش و دما در دوره 1379 تا 1402 بررسی شد. روند متغیرها با استفاده از آزمون من-کندال و برآوردگر شیب سن ارزیابی و ارتباط خشکسالی و ترسالی با آبدهی چشمه با استفاده از شاخص استاندارد بارش بررسی شد. همچنین، تحلیل همبستگی متقابل بین آبدهی، بارش و تراز آب زیرزمینی در پیزومتر دولت‌آباد انجام گرفت. نتایج نشان داد آبدهی چشمه‌علی دارای تمایل کاهشی بوده، اما روند سالانه آن از نظر آماری معنادار نیست. بارش و دما نیز فاقد روند بلندمدت معنادار بودند و تحلیل فصلی نیز روند معناداری نشان نداد. شاخص خشکسالی نشان داد پاسخ آبدهی چشمه به دوره‌های خشکسالی و ترسالی با تأخیر زمانی همراه است و کاهش آبدهی در برخی دوره‌ها حتی در شرایط نزدیک به نرمال یا مرطوب ادامه داشته است. تحلیل همبستگی متقابل نیز نشان داد رابطه میان بارش، تراز آب زیرزمینی و آبدهی چشمه در دوره‌های مختلف ثابت نبوده و شدت و جهت آن تغییر کرده است. افت قابل توجه تراز آب زیرزمینی آبخوان آبرفتی و تغییرات تراز پیزومتر دولت‌آباد، بیانگر تغییرات مهم در شرایط آب زیرزمینی محدوده است. همزمانی برخی تغییرات آبدهی با عملیات حفاری تونل خط شش مترو، ضرورت توجه به عوامل غیر اقلیمی را نشان می‌دهد، هرچند تعیین رابطه مستقیم نیازمند بررسی‌های هیدروژئولوژیکی بیشتر است. در مجموع، رفتار آبدهی چشمه‌علی را نمی‌توان تنها بر اساس بارش و دما توضیح داد و احتمالا حاصل برهم‌کنش عوامل اقلیمی، آب زیرزمینی، ویژگی‌های هیدروژئولوژیکی و مداخلات انسانی است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 27 مهر 1405

  • تاریخ دریافت 06 شهریور 1405
  • تاریخ بازنگری 14 مهر 1405
  • تاریخ پذیرش 27 مهر 1405
  • تاریخ انتشار 27 مهر 1405