زمین شناسی مهندسی

زمین شناسی مهندسی

مطالعه میدانی شواهد صحرایی از علائم فرونشست در استان البرز

نویسندگان
1 دانشگاه خوارزمی
2 سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان البرز
چکیده
فرونشست زمین به‌عنوان یکی از مخاطرات پیچیده ژئوتکنیکی، تهدیدی جدی برای امنیت طبیعی، اجتماعی و اقتصادی استان البرز محسوب می‌شود. در این مقاله، با استناد به شواهد میدانی گردآوری‌شده در دشت‌های هشتگرد، اشتهارد و کرج طی فصول بهار و تابستان سال ۱۴۰۴، علائم صحرایی فرونشست مورد ارزیابی قرار گرفته است. علائمی نظیر ترک‌های کششی و فشاری در سطح زمین، نشست موضعی در سازه‌ها، جابجایی دهانه چاه‌ها، شکاف‌های سطحی عمیق، و تغییر در سطح آب‌های زیرزمینی به‌عنوان نشانه‌های کلیدی فرونشست شناسایی شده‌اند. نتایج حاصل نشان می‌دهد که دشت هشتگرد، به‌ویژه در مناطق سعیدآباد، سپهر، و نجم‌آباد، دارای بیشترین شواهد صحرایی از جمله نشست‌های پیوسته، شکاف­های سطحی و لایه‌های ناپایدار سطحی است. در دشت اشتهارد نیز شواهد متعددی از ترک­خوردگی در ساختمان مدارس، شکاف در سطح زمین و در اطراف دکل­های برق، و دیواره‌های سازه‌ای مشاهده شده است. همچنین شکاف­های عمیقی در منطقه فتح­آباد (حدفاصل اشتهارد و بویین زهرا) به وقوع پیوست است. با این حال، در بخش‌هایی از دشت کرج، علی‌رغم برداشت قابل‌توجه از منابع آب زیرزمینی، علائم صحرایی مشهودی از فرونشست دیده نشده است. بررسی‌ها حاکی از آن است که توزیع مکانی و شدت فرونشست رابطه مستقیمی با ویژگی‌های زمین‌شناسی، بهره‌برداری غیرمجاز از آب‌های زیرزمینی، و عدم تجهیز چاه‌ها به کنتور هوشمند دارد. این مطالعه ضمن ارائه تصویری عینی از وضعیت فرونشست در استان البرز، بر لزوم پایش مستمر، تدوین راهکارهای مدیریتی تلفیقی، و استفاده از فناوری‌های سنجش از دور برای کنترل و پیشگیری از گسترش این پدیده تأکید می‌کند.

کلیدواژه‌ها

11- Bouwer, H. (1977). Groundwater Hydrology. McGraw-Hill.
12- Burbey, T. J. (2001). Land subsidence and aquifer-system compaction near Las Vegas, Nevada, 1993–99. USGS Water-Resources Investigations Report 01-4031.
13- Galloway, D., Jones, D. R., & Ingebritsen, S. E. (1999). Land Subsidence in the United States. US Geological Survey Circular 1182.
14- Kalantarian, F., Navaar Noveiri, M., Sheikh, M. (2024). 'Geological and hydrogeological analysis of Eshtehard Aquifer subsidence and factors affecting the expansion of fissure', Quaternary Journal of Iran, 10(1, 2), pp. 21-36. doi: 10.22034/irqua.2025.2048762.1036
15- Nakhaei, M., Mohebbi Tafreshi, A. & Saadi, T. An evaluation of satellite precipitation downscaling models using machine learning algorithms in Hashtgerd Plain, Iran. Model. Earth Syst. Environ. 9, 2829–2843 (2023). https://doi.org/10.1007/s40808-022-01678-y.
16- Shiri M, Lashkaripour G, Hafizi Moghaddas N. (2024). Integrated AHP and DInSAR Approach for Land. Subsidence Hazard Assessment in Karaj Plain, Iran. Geopersia 2024, 14(2): 397-418.