زمین شناسی مهندسی

زمین شناسی مهندسی

به‌کارگیری روش‌های دورسنجی و ژئوفیزیک زمینی در پی-جویی و اکتشاف ذخایر مس در منطقه باب زنگوییه، چهارگنبد کرمان

نویسندگان
1 دانشگاه صنعتی شاهرود، دانشکده‌ مهندسی معدن، نفت و ژئوفیزیک
2 دانشگاه زنجان، دانشکده مهندسی، گروه مهندسی معدن
چکیده
ناحیۀ چهارگنبد کرمان از نظر تقسیمات زمین‌شناسی در جنوب زون ایران مرکزی و به‌‌طور عمده در کمربند ولکانیکی ارومیه- دختر قرار دارد. پی­جویی­های اولیه و بررسی‌های اکتشافی بزرگ مقیاس در این منطقه، وجود محدوده­های پرپتانسیلی از نظر کانی­زایی مس و طلا را به اثبات رسانیده است. برای بررسی دقیق­تر این پتانسیل­ها، در این تحقیق روش سنجش از دور برای مکان­یابی آلتراسیون­ها در نتیجه کانی­زایی­های مناسب در سطح و روش ژئوفیزیک برای بررسی کانی­زایی­های محتمل در عمق به‌کار گرفته شدند. برای انجام بررسی‌های سنجش از دور، از تصاویر ماهواره استر برای یافتن مناطق آلتره امیدبخش استفاده شد. تصاویر ماهواره­ای با روش­های مختلفی از قبیل ترکیب رنگی کاذب و نسبت­گیری طیفی پردازش و نقشه­های مناسب تولید شدند. نتایج، حاکی از وجود آلتراسیون­های آرژیلیک (و فیلیک) در منطقه باب­زنگوییه است که به‌وسیلۀ آلتراسیون پروپلیتیک احاطه شده است. چنین پراکندگی آلتراسیونی به‌خوبی می­تواند بیان­گر وجود پتانسیل کانی­زایی مس باشد. با تلفیق این نتایج و اطلاعات اکتشافی پیشین، منطقه باب­زنگوییه برای انجام پیمایش و عملیات ژئوفیزیک زمینی با روش ژئوالکتریک انتخاب شد. عملیات ژئوفیزیکی در این منطقه به دو روش پلاریزاسیون­القایی و مقاومت­ویژه الکتریکی و با استفاده از آرایش قطبی-دوقطبی به اجرا در آمد. پس از تحلیل­های آماری و مدل­سازی مستقیم و معکوس داده­های برداشت شده، محدوده­های بی­هنجار و وضعیت کانسار شامل شکل تقریبی کانی­سازی و عمق کانی­سازی در مدل­های 2 و 3 بعدی مشخص شدند. در نهایت و با استفاده از نتایج هم­پوشانی داده­ها در یک مدل 3 بعدی نقاط مناسب برای حفاری پیشنهاد شد که نتایج حفاری نشان‌دهندۀ وجود ماده معدنی در عمق است.



کلیدواژه‌ها

. سلیمی ا.، خالوکاکائی ر.، ضیائی، م.، "مطالعات دورسنجی و شناسایی و تفکیک آلتراسیون‌های منطقه‌ی جبال بارز با استفاده از تصاویر ماهوارهای ASTER و ETM+"، چهارمین کنفرانس مهندسی معدن ایران (1391).## 2. روشن روان ب.، "طراحی نقاط حفاری تکمیلی در کانسار مس-طلای شادان با استفاده از مدل‌سازی تلفیقی داده‌های اکتشافی"، پایان-نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان. (1393). ## 3. Gautneb H., Tveten E., "The geology, exploration and characterization of graphite deposits in the Jennestad area, Vesteralen, northern Norway", Geological Survey of Norway Vol. 436 (2000) 67-74. ## 4. Mikhail Z. S., "the geo electrical methods in geophysical exploration", Elsevier (1994) ## 5. رمضی ح.، مصطفایی ک.، "مثال اکتشاف ژئوفیزیکی کانسار مس خونیک درخراسان جنوبی با استفاده از روش‌های ژئوالکتریکی"، اولین همایش ملی مس (1390). ## 6. مهدوی ف.، "روش‌های الکتریکی در اکتشاف ژئوفیزیکی حوضه‌های رسوبی عمیق"، جلد1، چاپ دوم، انتشارات دانشگاه تهران (1383). ## 7. یعقوبی‌تبار ب.، عرب‌امیری ع.، کامکار روحانی ا.، "عملکرد روش‌های مقاومت‌ویژه و IP در اکتشاف کانسارهای مس رسوبی"، شانزدهمین کنفرانس ژئوفیزیک ایران (1393). ## 8. موسوی ح.، خاکی ا.، کامکار روحانی ا.، "اکتشاف مس به‌روش‌ مقاومت‌ویژه و IP در منطقه بجستان"، شانزدهمین کنفرانس ژئوفیزیک ایران (1393). ## 9. ابطحی نجف‌آبادی م.، سلیمانی ش.، زارعی س.، موسوی پ.، "تعیین محل کانی‌سازی مس با استفاده از روش‌های ژئوالکتریک، پلاریزاسیون القایی و مغناطیس سنجی"، هجدهمین کنفرانس ژئوفیزیک ایران (1397). ## 10. سلیمانی ک.، عرب‌امیری ع.، کامکارروحانی ا.، شمس‌الدینی‌نژاد م.، مومنی ف.، "بررسی صحت و دقت نتایج حاصل از برداشت‌های ژئوالکتریک در تعیین عمق و ضخامت لایه بوکسیتی در یکی از ذخایر بوکسیت جاجرم"، نشریه پژوهش‌های ژئوفیزیک کاربردی. دورۀ 4 ، شمارۀ 2 (1397). 11. آریافر ا.، محمد قاسمی ط.، قربانی ا.، "مطالعات ژئوفیزیک و ژئوشیمی زیست محیطی جهت بررسی اثرات آلایندگی پساب کارخانه فراوری معدن مس قلعه زری، خراسان جنوبی"، فصلنامۀ مهندسی معدن. دورۀ 23 (1393). ## 12. میرزاکرده ع.، خلیلی م.، شجاعی مورجانی م.، "شناسایی شکستگی‌ها با استفاده از روش ژئوالکتریک (آرایه CRP و آرایه ونر-شلومبرژه) در منطقه میانرود شیراز"، دومین کنفرانس زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله استا البرز (1394) ## 13. اله‌وردی میگونی ف.، محمدی‌وژه م.، فرخ‌نیا ع.، بوستان ا.، نظری ح.، "بررسی تکتونیک فعال و شناسایی گسل‌های جنبا به‌وسیلۀ روش‌های ژئوفیزیکی مطالعه موردی: گوهرتپه- بهشهر"، فصلنامه علمی-پژوهشی علوم زمین. شمارۀ 111 (1398). ## 14. یحیی آبادی س.، قربانی ا.، انصاری ع.، ساعی‌نیا ا.، "استفاده از روش‌های ژئوالکتریک در بررسی وضعیت نشت آب از محدوده سد رسوب‌گیر معدن مس میدوک"، مجلۀ ژئوفیزیک ایران، جلد 11، شمارۀ 2 (1396). ## 15. خویی ن.، قربانی م.، تاجبخش پ.، "کانسار مس در ایران، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور"، تهران (1378). ## 16. شرکت مهندسین مشاور درساپردازه، "گزارش تخمین ذخیره در محدوده معدنی مس چهارگنبد"، سیرجان (1389). ## 17. Geological survey of Iran, "report and geological map of Sirjan 1:1250000", Tehran, Iran (1981). ## 18. Geological survey of Iran, "report and geological map of Chahargonbad 1:100000", Tehran, Iran (1995). ## 19- خان ناظر ن. ح.، "نقشه زمین شناسی ورقه یکصد هزارم چهارگنبد، سازمان زمین‌شناسی ایران"، تهران (1374) ## 20. Bazin, D., "Copper deposits in Iran., Geological Survey of Iran", (1969). ## 21. Sjerp N., Issakhanian V., Brants A., "The Geological Environment of the ChaharGonbad Copper Mine: A Study in Tertiary Coppermineralization", Economic Geology, 75 (1981) 214-269. ## 22. Mostafaie K., Nowrouzi Gh., Askari M. S., Shiva M., "Statistical analysis and RS & IP Geophysical data modeling for Hameech mining index", first conference of economic geology association of iran, Ferdowsi university of Mashhad (2009). ## 23. Carranza E. J. M., "Geologically-Constrained Mineral Potential Mapping (Examples from the Philippines)", M. S. thesis, ITC Publication, Number 86 (2002). ## 24. Sabins F. F., "Remote Sensing for mineral exploration, Ore Geology Reviews", Vol. 14 ( 1999) 157-183. ## 25. Clark R. N., Swayze G. A., "Automated spectral analysis: mapping minerals, amorphous minerals, environmental materials, vegetation, water, ice and snow, and other materials: the USGS tricorder algorithm (abstract)", Lunar and Planetary Science XXVI, (1995) 255-256. ## 26. عباسزاده م.، هزارخانی ا.، "نقشه‌برداری دگرسانی‌های‌ گرمابی با استفاده از تصاویر استر در منطقه رابر، کرمان"، مجله علوم زمین، شمارۀ 87 (1389) 123-128. ## 27. Crosta C. R., "Targeting Key Alteration Minerals in Epithermal Deposits in Patagonia- Argentina Using ASTER Imagery and Principal Component Analysis", Geosciences Institute, University of Campinas (2003). ## 28. Beiranvand Pour A., Hashim M., "The application of Aster remote sensing data to porphyry copper and epithermal gold deposits", Ore Geology Reviews, Volume 44, (2012) 1-9. ## 29. Dentith M. T.Mudge S., "Geophysics for the Mineral Exploration Geoscientist", Cambridge University Press, United States of America, (2014) 235-340. ## 30. Reynolds J. M., "An Introduction to Applied and Environmental Geophysics, 2nd Edition", Wiley, Gemany, (2011) 27-38. ## 31. Orlando L., "Some considerations on electrical resistivity imaging for characterization of waterbed sediments", Journal of Applied Geophysics 95 (2013) 77-89. ## 32. Nyabeze P. K., Gwavava O., Sekiba M., "Using Electrical Resistivity Tomography (ERT) to delineate subsurface structures at Siloam hot spring in the Soutpansberg Basin, South Africa", Journal of Geography and Geology 10 No. 4, (2018) 19-28. ## 33. جلیلی ص.، کریم‌پولی ص.، ستاری آ.، محمدعلی‌پور ز.، "ترکیب وارون‌سازی معکوس دوبعدی و مدل‌سازی سه‌بعدی داده‌های ژئوالکتریک در محدوده اکتشافی مس خلیفه‌لو، خرم‌دره، زنجان"، سی و سومین گردهمایی ملی علوم زمین (1393). ##