زمین شناسی مهندسی

زمین شناسی مهندسی

پهنه‌بندی خطر زمین‌لغزش‌های ناشی از زلزله با استفاده از مدل AHP (مطالعۀ موردی: منطقه چلکاسر و چهارمحل)

نویسندگان
1 دانشگاه تهران، گروه زمین‌شناسی مهندسی
2 دانشگاه قم، گروه ژئوتکنیک
چکیده
از مهم‌ترین اثرات ناشی از زلزله 31 خرداد 1369 منجیل (7/7M=) وقوع زمین‌لغزش‌های متعدد در مناطق تحت تأثیر این زلزله بوده است. بررسی و تحلیل مشخصات این زمین‌لغزش‌ها و نحوۀ توزیع آن‌ها در شناخت مناطق مستعد زمین‌لغزش در زلزله‌های آینده اهمیت به‌سزایی دارد. هدف از این پژوهش شناسایی عوامل مؤثر و پهنه‌بندی زمین‌لغزش‌های ناشی از زلزله در چهارگوش‌های چلکاسر و چهارمحل (منطقه‌ای در نزدیکی رومرکز زلزله منجیل) به مساحت 30/309 کیلومترمربع، با استفاده از مدل AHP (دو روش استفاده از دانش کارشناسی و استفاده از دانش داده‌ای و کارشناسی به‌صورت توأم) است. به این منظور، ابتدا با توجه به موقعیت زمین‌لغزش‌های به‌وقوع پیوسته، بررسی‌های تطبیقی و نتایج سایر محققان، 7 عامل شامل؛ شدت آریاس، زاویۀ اصطکاک داخلی، چسبندگی، شیب، جهت شیب، ارتفاع و انحنای دامنه شناسایی شد. سپس با استفاده از مدل AHP معیارهای بررسی شده تعیین وزن شده و لایه‌های رستری عوامل مذکور در محیط نرم‌افزار Arc GIS تهیه شده، نهایتاً پهنه‌بندی خطر زمین‌لغزش با دو روش مذکور صورت گرفت. نتایج نشان می‌دهد معیارهای شدت آریاس و انحنای دامنه با وزن‌های 317/0و022/0 به‌ترتیب بیش‌ترین و کم‌ترین تأثیر را بین معیارهای انتخابی دارند. هم‌چنین برای ارزیابی و انتخاب مدل مناسب از دو شاخص مجموع کیفیت (QS) و دقت روش (P) استفاده شد. طبق نتایج به‌دست آمده از این دو شاخص روشی که در آن، قضاوت‌ها بر اساس استفاده از دانش داده‌ای و کارشناسی به‌صورت توأم صورت گرفته است، کارایی بهتری نسبت به مدل دیگر دارد.
کلیدواژه‌ها

. مهدویفر م. ر.، "ارزیابی تحلیلی و طراحی سامانه مدیریت ریسک زمین‌لغزش‌های ناشی از زلزله در کشور "، پایان‌نامۀ دکتری پژوهشکدۀ زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله (1385). ##2. رجبی ع. م.، "بررسی احتمالی خطر زمین‌لغزش‌های ناشی از زلزله در ایران."، پایان‌نامۀ دکتری زمین‌شناسی گرایش مهندسی، دانشکدۀ علوم پایه، دانشگاه تربیت مدرس (1389). ##3. باقری و.، "پهنه‌بندی زمین‌لغزش‌های ناشی از زلزله (مطالعۀ موردی زلزله اردبیل)"، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه خوارزمی تهران (1391). ##4. کمک‌پناه ع.، حافظی مقدس ن.، "پهنه‌بندی خطر زمین‌لغزش در ایران، جلد ششم: شناسایی و به نقشه درآوردن زمین‌لغزه‌های مهم تحریک‌شده در زلزله خردادماه 1369 منجیل"، پژوهشکدۀ زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله (1372). ##5. نوگل سادات م.، "طرح جامع خطر رانش استان گیلان"، کارفرما: زیر کمیته زلزله و لغزش لایه‌های زمین معاونت شهرسازی و معماری وزارت مسکن و شهرسازی (1375). ##6. مصفایی ج.، شریعت جعفری م.، "مقایسه کارایی مدل‌های تجربی و آماری پهنه‌بندی خطر زمین‌لغزش (مطالعه موردی آبخیز الموت)"، مجله پژوهش‌های حفاظت آب‌وخاک، جلد شانزدهم، شماره چهارم (1385). ##7. علی مرادی م.، سیف ع.، شیرانی ک.، "صحت‌سنجی روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و رگرسیون چند متغیره (MR) در پهنه‌بندی خطر زمین‌لغزش به‌کمک تکنیک GIS (مطالعه موردی حوزه رودخانه ماربر)"، مهندسی فناوری اطلاعات مکانی، سال اول، شماره دوم (1391). ##8. معماریان پ.، "گزارش پژوهش 1 و 2 مقطع دکتری زمین‌لغزش‌های ناشی از زلزله"، پژوهشکدۀ زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله (1389).## 9. قدسی‌پور ح.، "فرآیند تحلیل سلسله مراتبی"، چاپ هفتم، تهران: انتشارات دانشگاه صنعتی امیرکبیر(1388).## 10. Ayalew L., Yamagishi H., "The application of GIS-based logistic regression for landslide susceptibility mapping in the Kakuda-Yahiko Mountains", Central Japan. Geomorphology, 65,(2005) 15-31.## 11. Jibson R.W., "Regression models for estimating coseismic landslide displacement", Engineering Geology (2007).## 12. Del Gaudio V., Wasowski J., "Seismic rock fall hazard in the sele river valleyT southern Italy", Thomas Thelford (2000).## 13. Keefer D. K., "Landslides caused by earhquakes. Geological Society American Bulletin", 95 (1984) 406-421.## 14. Mahdavifar M. R., Solaymani S., Jafari M. K., "Landslides triggered by the Avaj", Iran earthquake of June 22. Engineering Geology, 86 (2002) 166-182.## 15. Saaty T. L., "Axiomatic foundation of analytical hierarchy process", Journal of Management science, Vol. 31, No. 7 ((1986)) 841-855.## 16. Komac M., "A landslide susceptibility model using the analytical hierarchy process method and multivariate statistics in Perialpine Slovenia", Geomorphology, 74 (2006) 17-28 ## 17. Miles S. B., Keefer D. K., "Toward a Comprehensive Areal Model of Earthquake- Induced Landslides , Natural Hazard Center (2009a).## 18. Memarian P., Mahdavifar M., "Distribution and Characteristics of Landslides Induced by the Varzeghan Ahar Earthquake Doublet (Mw=6.4 and Mw= 6.3) in 2012 in Azerbaijan E Sharghi, Northwest of Iran. IPL Symposium (2002) 35.## 19. Gee, M. D.,"Classification of River Basin", Central Italy, Environmental management, 25 (1992) 247-263. ## 20. Jade S., Sarkar S., "Statistical Models for Slope Instability", Classifications Engineering Geology, 36 (1993) 91-98. ##