زمین شناسی مهندسی

زمین شناسی مهندسی

تحلیل فعالیت زمین‌ساختی و ارتباط خطواره‌ها با خطر زمین‌لغزش (مطالعه موردی: حوضه وارک، لرستان)

نویسندگان
1 دانشگاه آزاد اسلامی واحد خرم‌آباد، گروه زمین‌شناسی
2 باشگاه پژوهش‌گران جوان و نخبگان واحد خرم‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، خرم‌آباد، ایران
3 دانشگاه آزاد اسلامی واحد زاهدان، گروه زمین‌شناسی
4 سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی لرستان
چکیده
حوضه آبریز وارک، یکی از زیرحوضه‌های رودخانۀ دز است که با مساحت 9/139 کیلومتر مربع در استان لرستان واقع شده است. این تحقیق با هدف تحلیل فعالیت زمین‌ساختی حوضه و هم‌چنین بررسی ارتباط خطواره‌ها با خطر زمین‌لغزش با استفاده از سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی انجام شده است. در این پژوهش از 4 شاخص مورفوتکتونیکی شامل گرادیان طولی رودخانه (SL)، منحنی هیپسومتری حوضه (HC)، پیچ و خم رودخانه (S) و عدم تقارن حوضۀ زهکشی (AF) استفاده و نتایج تجزیه و تحلیل آن‌ها با شاخصی تحت عنوان زمین‌ساخت فعال (Iat) بیان شده است. محاسبۀ شاخص زمین‌ساخت فعال نسبی نشان می‌دهد که منطقه از نظر تکتونیکی در کلاس فعال قرار دارد. به‌منظور بررسی ارتباط خطواره‌ها با خطر زمین‌لغزش، ابتدا نقشۀ خطواره‌ها و عوامل مؤثر بر لغزش با استفاده از پردازش تصاویر ماهواره‌ای لندست 8 در محیط نرم‌افزار ENVI 4.8 و بازدیدهای میدانی تهیه شده است. سپس با استفاده از روش منطق فازی نقشه خطر زمین‌لغزش در حوضۀ بررسی شده تهیه و با تلفیق آن با نقشه خطواره‌ها، ارتباط بین خطواره‌ها و نقشۀ خطر زمین‌لغزش در محیط نرم‌افزار Arc‌GIS بررسی شده است. بر اساس نتایج به‌دست آمده از نقشۀ خطر زمین‌لغزش‌های منطقه به‌ترتیب 40/12، 25/8، 37، 61/32 و 73/9 درصد از مساحت منطقه در کلاس‌های خطر خیلی کم، کم، متوسط، زیاد و خیلی زیاد قرار دارد. هم‌چنین نتایج به‌دست آمده نشان می‌دهد که به‌علت تکتونیک فعال منطقه ارتباط نزدیکی بین خطواره‌ها و مناطق با خطر لغزش بالا وجود دارد.
کلیدواژه‌ها

1. رامشت م.ح.، سیف ع.، شاه‌زیدی س.س.، انتظاری م.، "تأثیر تکتونیک جنبا بر مورفولوژی مخروطه افکنه درختنگان در منطقه شهداد کرمان"، نشریۀ جغرافیا و توسعه، 7 (16) (1388) 29-46. 2. Wallace R. E., "Profiles and ages of young fault scarps north central Nevada", Geological Society of America Bulletin, 6 (1977) 114-132. 3. جباری ن.، ثروتی م.ر.، حسین‌زاده م.م.، "مورفوتکتونیک فعال حوضۀ آبریز حصارک با استفاده از شاخص‌های مورفومتریک"، فصلنامۀ پژوهش‌های ژئومورفولوژی کمی، 2 (1391) 17-43. 4. سامانی ب.، متین ن.، چرچی ع.، "تحلیل مورفوتکتونیکی گسل قره (جنوب شرق شیراز)"، دومین همایش ملی زمین‌شناسی و اکتشاف منابع، شیراز (1394). 5. عزتی م.، آق‌آتابای م.، "تحلیل زمین‌ساخت فعال حوضۀ بجنورد با کمک شاخص‌های مورفوتکتونیکی"، نشریۀ پژوهش‌های ژئومورفولوژی کمی، 2 (4) (1393) 144-130. 6. میرنظری ج.، شهابی ه.، خضری س.، "ارزیابی و پهنه‌بندی خطر زمین‌لغزش با استفاده از مدل AHP و عملگرهای منطق فازی در حوضۀ آبریز پشت تنگ سرپل ذهاب (استان کرمانشاه)"، نشریۀ جغرافیا و توسعه، 12(37) (1393) 53-70. 7. جمال‌آبادی ج.، زنگنه‌اسدی م.ع.، امیراحمدی ا.، "بررسی عوامل مؤثر در پیدایش و تکامل مخروط‌افکنه‌های دامنه‌های جنوبی ارتفاعات جغتای با تأکید بر نقش تکتونیک (در محدوده غرب سبزوار)"، نشریۀ جغرافیا و توسعه، 47 (1396) 69-88. 8. Hamdouni R., Irigaray C., Fernandez T., Chacon J., Keller E. A., "Assessment of relative active tectonics, southwest border of the Sierra Nevada (southern Spain)", Geomorphology, 969 (2008) 150-173. 9. Wei dong W., Cui-ming X., Xiang-gang D., "Landslides susceptibility mapping in Guizhou province based on fuzzy theory", Mining Science and Technology, 19 (2009) 0399-0404. 10. Abdullah A., Nasser S., Ghaleeb A., "Landsat ETM-7 for Lineament Mapping using Automatic Extraction Technique in the SW part of Taiz area, Yemen", Global Journal of HUMAN SOCIAL SCIENCE Geography, Geo Sciences, Environmental & Disaster Management, 13 (3) (2013) 34-38. 11. Sharma S., Sarma N. J., "Application of drainage basin morphotectonic analysis for assessment of tectonic activities over two regional structures of the northeast India", Journal of the Geological Society of India, 89 (3) (2017) 271-280. 12. Lillesand T. M., Kiefer R. W., Chipman J., "Remote Sensing and Image Interpretation", New York, John Wiley, 7 edition (2015) 736. 13. پیرنظر م.، زند کریمی آ.، "راهنمای کاربردی نرم‌افزار ENVI و پردازش تصاویر ماهواره ای"، انتشارات ناقوس، (1394) 242. 14. مهجوری ر.، "سنجش توزیع مکانی سوانح آتش‌سوزی، تعیین بهترین محل ایستگاه‌های آتش‌نشانی و مسیر بهینه با استفاده از سیستم اطلاعات مکانی و منطق فازی در شهر اهواز"، پایان نامۀ کارشناسی ارشد، دانشکدۀ علوم دانشگاه شهید چمران اهواز (1391) 114. 15. Molin P, Pazzaglia F. J, Dramis F., "Geomorphic Expression of Active Tectonics in a Rapidly Deforming Arc, Sila Massif, Calabria, Southern Italy", American Journal of Science, 304 (7) (2004) 559-589. 16. Burbank D. W., Anderson R. S., "Tectonic Geomorphology", 2nd Edition, Wiley E-Text (2011) 472. 17. Keller E. A., Pinter N., "Active Tectonics: Earthquakes, Uplift, and Landscape", Prentice Hall, New Jersey (1996) 359.