fa تعیین نرخ فرونشست زمین و ارتباط آن با افت سطح آب زیرزمینی با استفاده از داده‌های ماهواره‌ای در آبخوان دامغان زمین شناسی مهندسی Engineering Geology مقاله پژوهشی Original Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span style="color:#000000;"><span style="font-family:yekanYW;">فرونشست زمین یکی از مخاطرات ژئومورفولوژیکی مهم در مناطق خشک و نیمه‌خشک محسوب می‌شود که عمدتاً ناشی از برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی است. در چنین مناطقی، افت سطح آب موجب فشردگی غیرقابل برگشت لایه‌های ریزدانه، کاهش ظرفیت ذخیره‌سازی آب و آسیب به زیرساخت‌های حیاتی می‌گردد. هدف این پژوهش، پایش نرخ فرونشست زمین در آبخوان دامغان و تحلیل ارتباط آن با افت سطح آب زیرزمینی با استفاده از داده‌های ماهواره‌ای، اطلاعات پیزومتری و شواهد میدانی است. منطقه مورد مطالعه بخشی از آبخوان دامغان در استان سمنان با وسعتی حدود ۱۵۲۲ کیلومتر مربع است که میزبان یک آبخوان آزاد در میان نهشته‌های آبرفتی ناهمگن می‌باشد. داده‌های مورد استفاده شامل تصاویر Sentinel-1A &nbsp;در بازه ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۱، اطلاعات ۳۸ چاه مشاهده‌ای طی سال‌های 1396تا 1402، و لاگ‌های حفاری ۱۳ گمانه بهره‌برداری بوده است. نتایج نشان داد که افت سطح آب زیرزمینی در بخش‌های مرکزی و جنوب‌شرقی آبخوان تا 5 متر و با نرخ متوسط سالانه حدود 0/33 متر رخ داده است. نقشه‌های تداخل‌سنجی راداری نرخ متوسط فرونشست را حدود 0/32 متر در همین نواحی تأیید کردند. تحلیل بافت خاک و ضخامت لایه‌های اشباع نشان داد که مناطق با درصد بالای رس و سیلت حساسیت بیشتری به افت آب دارند و در گمانه‌هایی با ریزدانه بالا حتی افت‌های کوچک نیز منجر به نشست محسوس شده است، در حالی‌که در گمانه‌های با ریزدانه ناچیز نشست محدود بوده است. شواهد میدانی شامل بیرون‌زدگی لوله‌های جدار چاه‌های پیزومتری تا حدود ۲۷ سانتی‌متر، فروچاله‌های اولیه و تغییر در الگوی زهکشی طبیعی، ابعاد عملی این پدیده را برجسته می‌سازد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که افت سطح آب زیرزمینی در تعامل با ویژگی‌های زمین‌شناسی و بافت خاک عامل اصلی بروز فرونشست در آبخوان دامغان است و پایش مستمر منابع آب زیرزمینی و مدیریت هدفمند بهره‌برداری برای کاهش مخاطرات و حفظ پایداری زیست‌محیطی منطقه ضروری است.&nbsp;</span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="color:#000000;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:yekanYW;"><span style="line-height:2;">Land subsidence is one of the major geomorphological hazards in arid and semi-arid regions. It is primarily caused by excessive groundwater extraction. In such areas, a decline in groundwater levels can lead to the irreversible compaction of fine-grained layers, a reduction in storage capacity, and damage to critical infrastructure. This study aims to monitor the rate of land subsidence in the Damghan aquifer and analyse its relationship with groundwater decline, using satellite data, piezometric information and field evidence. The study area covers part of the Damghan aquifer in Semnan Province, spanning approximately 1,522 km&sup2;. It contains an unconfined aquifer within heterogeneous alluvial deposits. The dataset includes Sentinel-1A images from 2017 to 2021, records from 38 observation wells from 2017 to 2022, and drilling logs from 13 exploitation boreholes. The results indicated that the decline in groundwater levels in the central and south-eastern parts of the aquifer reached 5 metres, with an average annual rate of approximately 0.33 metres. Radar interferometry maps confirmed an average&nbsp; Analysis of soil texture and saturated thickness revealed that zones with higher percentages of clay and silt are more sensitive to groundwater decline. Even small drawdowns in boreholes containing fine-grained sediments resulted in noticeable subsidence, whereas boreholes containing coarse-grained sediments showed limited deformation. Field evidence, including casing protrusion in piezometer wells of up to 27 cm, the formation of initial sinkholes and changes in natural drainage patterns, highlights the practical implications of this phenomenon. The findings of this study demonstrate that, in interaction with geological characteristics and soil texture, groundwater decline is the main driver of subsidence in the Damghan aquifer. Therefore, continuous groundwater monitoring and targeted management of exploitation are essential to mitigate risks and ensure the region&#39;s environmental and economic sustainability.</span></span></span></span></div> آبخوان دامغان, افت آب زیرمینی, فرونشست, SNAP, Sentinel-1A Damghan aquifer, groundwater depletion, land subsidence, SNAP, Sentinel-1A 1 14 http://jeg.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2015-1&slc_lang=fa&sid=1 Akramalsadad Ghadami اکرم السادات قدمی 10031947532846007448 10031947532846007448 No Damghan University دانشگاه دامغان Houshang Khairy هوشنگ خیری 10031947532846007449 10031947532846007449 Yes amghan University دانشگاه دامغان Ebrahim Rahimi ابراهیم رحیمی 10031947532846007450 10031947532846007450 No amghan University دانشگاه دامغان